RSS  

به نام خدای مهربان

علامه قطب الدین محمود شیرازی در دانشنامه ی معروف خود موسوم به (درة التاج لغزة الدباج) که در علوم گوناگون و به زبان فارسی نوشته شده است،در جمله ی چهارم که به علم ریاضی پرداخته قسمتی را به فن چهارم یعنی موسیقی اختصاص داده که خود مشتمل است به مقدمه ای و پنج فصل،در قسمتی از مبحث استخراج شده اجناس به تنبور نیز اشاره نموده است:«اکنون ببایذ دانست کی آلات موسیقی هر جند متعدد است اما فی الجمله دو نوع بوذ،آلات مهتزه و آلات ذوات النفخ بحسب اسباب حدوث نغمه جنانک معلوم شد و آلات مهتزه دو نوع بوذ،ذوات اوتار مانند سازها مشهور عود و جنگ و نزهه و قانون و رباب و طنبور و غیر آن.......»

ابن زیله که از شاگردان ممتاز ابوعلی سینا بوده اثری به زبان عربی در خصوص موسیقی نوشته است موسوم به (الکافی فی الموسیقی) در قسمتی از کتاب یاد شده که برای معرفی و شرح آلات موسیقی اختصاص یافته،ضمن معرفی ساز های زهی به تنبور اشاره شده است که ترجمه فارسی آن به این قرار است:«دسته ای از ساز ها زهی هائی هستند که در محل استخراج نغمه های آنها دستان هایی بسته شده است که با انتقال و گردش انگشتان بر روی آن دستان ها نغمه های مورد نظر بدست می آید مانند عود و تنبور»

به نام خدای مهربان

تنبور در رساله ی خسرو قبادان و ریدک:چنانچه در دانشنامه ی ارزشمند فرهنگ و هنر ساسانی موسوم به خسرو قبادان و ریدک آمده،خسرو پرویز شاه ساسانی برای مصاحبت خود جوان ادب آموخته ای موسوم به ریدک که از فارغ ااتحصیلان فرهنگستان ادب و هنر آن زمانست را به مصاحبت برگزیده در ضمن گفت و شنود در چند فراز به تنبور اشاره شده است.

در سیزدهمین فراز این مجموعه ریدک به خسرو پرویز می گوید:«به چنگ ون،بربت،تمبور،کنار و هر سرود و چکامه و نیز پتواژه گفتن و ژای بازی کردن استاد مردم»

در فراز شصتم خسرو از ریدک می پرسد کدام خیناگری خوش و نیکوست؟ریدک در جواب آرد که:«چنگ سرایی،ون سرایی،ون کنار سرایی،خوراژاک سرایی،مشتک سرایی،تمبور سرایی،بربت سرایی،نای سرایی،دمبرک سرایی،کرمیل سرایی،سیوار سرایی و تمبورمس سرایی این همه خیناگری خوش و نیکواند.»

در فرازی خسرو پرویز از ریدک می پرسد:«کدام نوا نیکوتر است؟»ریدک پاسخ می دهد:«نوای سازی است که نغمه ی تارهایش به آواز ماند و آوازی که نوایش به آوای سازی مانند باشد»خسروپرویز می گوید:«آنچه گفتی چگونه است؟»جوان می افزاید:«بربتی است که چهار تار داشته باشد و چنگ ساخته و تنبور هم آهنگ نای همراه دستان اصفهان،آواز نهاوندی،چکاوک نیشابوری» 

دوستان عزیز خواهشمند است برای بالا بردن سطح کیفی وبلاگ تنبور در نظرسنجی شماره(۳)شرکت نمایید و دلیل انتخاب خود را در بخش نظرات بفرمایید.

به نام خدای مهربان

تنبور در کارنامه اردشیر بابکان:رساله ای نیمه حماسی و یادگاری از روزگار ساسانی می باشد،کتابیست به زبان پهلوی در مورد سرگذشت اردشیر بنیانگذار سلسله ی ساسانی که در حدود سال ۶۰۰ میلادی تدوین شده است.

بعداز حمله اسکندر مقدونی و برچیده شدن شاهنشاهی هخامنشی در سرتاسر ایران ۲۴۰ کدخدا بود که هر کدخدایی قسمتی از ایران را اداره می کرد.اردوان کدخدا و حکمران سرزمین پارس بود.آوازه ی اردشیر به گوش اردوان رسیده بود او را به پارس دعوت کرد و مدت ها پذیرای او بود روزی در شکارگاه اردشیر گوری را نیک بزد،مردم جویا شدند که کار کیست،اردوان گفت کار من است اردشیر از دروغ او برآشفت و با او به ستیزه برخاست.اردوان اردشیر را در ستورگاه زندانی کرد اردشیر در زندان اوقات خود را با تنبور نوازی و آوازخوانی سپری می نمود و پس از چندی به دستیاری یکی از نزدیکان اردوان از زندان گریخت و پس از مدتی حکومت مرکزی و مقتدر ساسانی را تشکیل داد.نام پدر اردشیر ساسان و نام پدر مادرش بابک بوده است.  

به نام خدای مهربان

تنبور در رساله درخت آسوریک:این رساله یکی از کهن ترین متون فارسی میانه است و متن آن عبارتست از مناظره ی درختی با یک بز.بعضی درخت آسوریک را درخت نور معنی کرده اند.عده ای آن را درخت خرما پنداشتند و بز بعضی ها گاو دانستند برخی گوزن و عده ای همان بز. این منظومه شامل121 سطر یا بیت است که در آن به تنبور به صورت نیکویی اشاره شده است.در سطر 101 از این مناظره نام پنج ساز کهن ایرانی از جمله تنبور ذکر گردیده است

تنبور در دایرۀالمعارف باستانی بندهش:فرنبع دادگی فرزند دادویه مولف دایرۀالمعارف باستانی بندهش که خود از موبدان است به سی پیوند از سوی پدر خود را به منوچهر کیانی می رساند.بندهش به معنی آفرینش آغازین است.متن این اثر گرانقدر به زبان فارسی میانه می باشد و فصلی از آن به چگونگی بانگ ها اختصاص یافته است.در این قسمت بانگ ها به پنج دسته کلی تقسیم گردیده به اسامی وین بانگ(صدای ساز)سنگ بانگ،آب بانگ،گیاه بانگ،زمین بانگ.

و در خصوص صدای ساز آورده اند:وین بانگ آن است که پرهیزکاران نوازند و اوستا برخوانند بربط و تنبور و چنگ و هر ساز زهی دیگر که نوازند وین خوانند.

با تشکر از دوستانی که از این وبلاگ دیدن میکنند و با نظرات خود مرا راهنمایی می کنند خواهشمند است به نکات ذیل توجه فرمایید:

1. دوستانی که تمایل دارند از به روز شدن این وبلاگ مطلع شوند خواهشمند است در خبرنامه وبلاگ عضو شوند.
2. با توجه به اینکه در این وبلاگ نظر سنجی در مورد ساز تنبور و نوازندگان این ساز برگزار میشود و نتایج آن نیز در پست های مربوطه ارائه خواهد شد خواهشمند است در صورت تمایل در نظر سنجی شرکت نمایید.