RSS  

به نام خدای مهربان

مدیریت وبلاگ تنبور درگذشت استاد داود عزیزی را به تمام هنر دوستان و تنبور نوازان تسلیت عرض می نماید برای آشنایی با این تنبور نواز منطقه گوران کرمانشاه فصل سوم را مطالعه نمایند

مقام سحری

سحری یکیی از مقام های بسیار ارزشمند و دلنشین باستانی است که با ، آواز همراه با تنبور و یا سرنا به همراهی دهل اجرا می شود.

تنبور نوازان در مجالس و محافل اذکار روحانی که طی آن شب به صبح می انجامد طلوعی دیگر را نوید داده و اشعار امید بخشی که سرا پا وجد ونشاط ایجاد می کند را به گوش مستمعین می رساند و در اعیاد ملی و مذهبی نیز سرنا و دهل نوازان بر فراز بام های خود همین مقام را در وقت سحر می نوازند

این مقام در وقت سحر نواخته می شده و از مقام های مخصوص سرنا به شمار می رفته است صرف نظر از محتوای عرفانی و آرام بخش آن ، ارتباط تنبور و آواز در اجرای مقام سحری ، کیفیتی ویژه دارد بافت اصلی آواز- بجز فیگور های خاتمه– دارای متر است در حالی که تنبور با رعایت تقارن های متریک – ریتمیک مشخص آواز را همراهی می کند .

دانلود کنید :

مقام سحری با اجرای استاد عالی نژاد

با تشکر از دوستانی که نسبت به بنده و وبلاگ تنبور لطف داشته اند به اطلاع می رساند که این وبلاگ هر ۱۵ روز به روز می شود .

به نام خدای مهربان

بعد از آشنا شدن با موسیقی مقامی و همچنین انواع موسیقی های تنبور حال می پردازم به معرفی مقام های باستانی تنبور و از مقام گل و خار شروع می کنم :

این مقام از مقام های برجسته ی باستانی و مخصوص تنبور است که از ریتمی بسیار با شکوه و آهنگی غنی برخودار است . شاید در گذشته های دور شعر این آهنگ مخصوص مناظره گل و خار بوده است که به مرور زمان استفاده از دیگر اشعار کردی نیز برای اجرای آن رایج گردیده است .

ریتم این مقام سه ضربی لنگ است که ضرب اول فراختر از دو ضرب بعدی است یعنی از هفت چنگ موجود در میزان سه تای آن در صرب اول و دوتای آن در صرب دوم و دوتای دیگر در ضرب سوم نهفته است . این ریتم را در موسیقی کردی سه پا می نامند .

دانلود کنید

مقام گل و خار با اجرای گروه شمس با آواز استاد ناظری 

مقام گل و خار با اجرای گروه باباطاهر با آواز استاد عالی نژاد

پی نوشت (1) : علت انتخاب گل و خار این بود که اولین مقامی بود که استادم به من آموخت .

پی نوشت (2) : لینک دانلود بعد از گذشت چهل روز حذف می شود البته دوستانی که بعد از موعد یاد شده درخواست کنند به ایمیل آنها فرستاده خواهد شد .

پی نوشت (3) : باتشکر از دوستانی که در نظرسنجی پنجم(ناظری و تنبور) شرکت کردند به اطلاع می رساند که نتایج این نظر سنجی به شرح ذیل می باشد :

1-صدای سخن عشق 30 رأی 36.1 درصد

2-حیرانی 20 رأی 23.8 درصد

3-آواز اساطیر 19 رأی 23.6 درصد

4-مطرب مهتاب رو 15 رأی 17.8 درصد

این نظرسنجی به مدت 8 ماه از مخاطبین وبلاگ تنبور به عمل آمده است.

پی نوشت (۴) : با تشکر از مدیرت وبلاگ مرز پرگهر در افزودن لینک دانلود به بنده کمک فراوانی کردند. 

به نام خدای مهربان

در این مطلب به معرفی قسمت دوم و سوم و چهارم  موسیقی تنبور می پردازم:

مقام های قدیمی غیر کلام که جنبه باستانی دارند :

مقام های قدیمی و غیر کلام هستند که اکثراً از مقامات باستانی تنبور می باشند ، نزد اساتید و آشنایان به مقامات ، در تعداد و اسامی متفاوت هستند تا حدی که بعضی از آنها با الحان و حالات بسیار شبیه به هم فقط در نام از هم جدا هستند . با توجه به مطلب مذکور ، می توان گفت مقام های این دسته نزد اساتید تنبور نواز از 14 تا 20 مقام است . تعدادی از این مقامات دارای حالت آوازی بوده و لحنی غیر ریتمیک دارند مانند «ساروخانی» ، «قطار» و «گله و دره» .تعدادی دیگر دارای ریتم مشخص هستند مانند «جلو شاهی» ، «بایه بایه» ، «جنگه راه» ، «خان امیری» ، «سوارسوار» ، «گل و خار» و چهار نوع سماع . از میان مقامات باستانی ، مقام سحری حالتی استثنایی دارد که لحن آوازی آن غیر ریتمیک و لحن سازی آن دارای ریتم است .

در میان ایت دسته از مقام ها بعضی صرفاً سازی هستند مانند (جلو شاهی ، خان امیری ، جنگه راه ، سوارسوار و انواع سماع( و در بعضی اجرای آنها توسط ساز و آواز انجام می شود مانند (ساروخانی ، قطار ، سحری ، گله دره ، گل و خار) این دسته از الحان ، محدودیت هایی را که برای اجرای مقامات حقانی ذکر شد ، شامل نمی شوند.

بداهه نوازی :

بر اساس مقامات کهن تنبور تشکیل شده است نوازنده ی این نوع موسیقی با رعایت سبک و سنت در بیان ویژه ی تنبور و به کمک قریحه ی ذاتی و ذوق خود می تواند در فضای بیکرانی از الحان و نغمات زیبا و با اصالت به پرواز درآید ، در این قسمت می توان اشارتی بسیار گذرا و مختصر به بعضی از گوشه های موسیقی سنتی ایران که فاقد فواصل کمتر از نیم پرده هستند ، نمود .

ساخته های معاصرین :

برای آشنایی با ساخته های معاصرین فصل سوم را مطالعه فرمایید .

به نام خدای مهربان

موسیقی تنبور را می توان به چهار قسمت تقسیم نمود:

1. سروده های دینی یا مقام های حقانی موسوم به کلام

2. مقام های قدیمی غیر کلام که جنبه ی باستانی دارند

3. بداهه نوازی

4. ساخته های معاصرین

در این مطلب به معرفی قسمت اول یعنی سروده های دینی یا مقام های حقانی موسوم به کلام می پردازیم:

اساسی ترین قسمت از موسیقی تنبور ، موسوم است به سروده های دینی یارسان یا مقام های حقانی که نزد سلسله ی اهل حق به کلام مشهورند . تعداد این کلام ها هفتاد و دو مقام است که از ساخته های اولیا آئین اهل حق می باشند که خود شامل سه دسته اند .

 دسته ای از آن ها حالت آوازی دترند یعنی دارای متر آزاد هستند . دسته ای دیگر دارای ریتم بسیار فراخ و کند و یا نیمه فراخ می باشند و دسته آخر دارای ریتم تند می باشند. دسته ی اول بطور فردی اجرا می شود یعنی نوازنده ی تنبور که خود خواننده ی کلام نیز هست اشعار آئینی اهل حق را که تمام آنها جنبه ی توحیدی و عرفانی دارند ، به تنهایی به شیوه ای که شرح آن گذشت اجرا می نماید .

دو دسته ی دیگر بطور جمعی اجرا می شوند و می باید نوازنده ی تنبور ، اشعار آئینی را به شیوه ای مخصوص بخواند که پس از خواندن هر مصرع یا بیت توسط ایشان ، کلیه ی شنودگان بطرز خاصی ترجیع مخصوص و موسوم به دم را با او اجرا می کنند . در دو قسمت مذکور حاضرین که بطور ترجیع خوانی در اجرای مقام شرکت می کنند ریتم آن را با دست زدن نگهداشته و حالتی با شکوه و نشاط انگیز روحانی را ایجاد می کنند . در موسیقی قدیم ایران دست زدن یا کف زدن همراه با آهنگ سابقه ی طولانی داشته و در اصطلاح موسیقی قدیم آنرا (تصفیق بالید) به معنی نگهداشتن ضرب آهنگ با کف و دست می گفتند .

سروده های دینی یا مقام های حقانی موسوم به کلام  در شنونده حات تفکر بسیار عمیق روحانی ایجاد می کند که با شروع قسمت های بعدی به نشاطی حقانی می انجامد که ثمره اش شور ، وجد ، سماع و مستی است . اگر چه ریشه ی این مقامات در حوزه ی گوران و حوزه ی صحنه یکی است اما امروزه به دو شیوه ی کاملاً متفاوت اجرا می شوند و اسامی بعضی از آهنگ ها حتی محتوای لحنی تعدادی از آنها در دو حوزه ی مذکور یکسان نیست .

اجرای مقامات این دسته از موسیقی تنبور مخصوص مجالس انحصاری و آئینی اهل حق است و صرفاً می باید در جمع خانه و در مجالس ذکر و نیاز اجرا گردند و اجرای آن فقط می باید در حضور س سپردگان آئین مذکور باشد ، نواختن این مقامات در حضور اغیار منع آئینی دارد . بیش از این نمی توان در خصوص این دسته از الحان تنبور ، ارائه مطلب نمود .

به نام خدایی که در این نزدیکیست

تنوع قومی و زبانی و گویشی در ایران ارتباط نزدیک و بهم تنیده ای با موسیقی به عنوان هنری مستقل دارد به طوریکه شاید سخن از هنری مستقل در این خصوص چندان روا نباشد . گذشته تاریخی اقوام در ایران با مظاهر و نمودهای فرهنگی ، آواها و نواهای متناسب با بافت منحصر به همان ناحیه را بنابر اقتضائات خود ایجاد نموده است . این ساختاربندی در تعامل با اجزای فرهنگی ، محیطی ، زبانی و حتی ارتباطی به خلق مجموعه ای معمولاُ منحصر انجامیده است . بررسی موسیقی نواحی مختلف ایران در متن این شاخص ها علاوه بر درک بیشتر غنای ملودیک ما را به مفاهیم اسطوره ای و حقایق گمشده در بستر هویت تاریخی مان رهنمون می سازد .

برای نمونه ساختار ملودیک و ترکیب ساز بندی در گذشته با تمرکز بر ساز تنبور در ناحیه کرمانشاهان و کمانچه و سورنا در لرستان ما را به واقعیت هایی از این دست هدایت می کند که موسیقی در ایران همواره پدیده ای جمعی و در متن زندگی روزمره جای داشته است . تنوع سرشار در گام ها و فواصل از ویژگی های برجسته موسیقی مقامی در ایران محسوب می شود و در این مسأله به فراخور آئین ها و مناسک قومی متفاوت است.

موسیقی لرستان در گام ماژور نواخته می شود و به این اعتبار کهن ترین گام ماژور جهان در این منطقه از ایران قرار داشته است موسیقی کرمانشاهان با محوریت ساز تنبور بافت متفاوت تری دارد که در آن مقام ها معمولاُ در نغمه هایی در مایه اصفهان ، شور و همایون شنیده می شود . موسیقی مقامی خراسان با محوریت ساز دوتار و سازهای دیگر چون قشمه و سورنا عموماُ نغمه هایی در شور را به همراه دارد . نکته مهم در مقام ها اینست که تقسیم بندی آنها بر اساس موسیقی ردیف – دستگاهی کار صحیحی نمی باشد چرا که مثلاُ در مقام مات و حیران در دو مایه متفاوت اصفهان و شور اجرا می گردد که با تعاریف موسیقی ردیف – دستگاهی متناسب نیست . ریتم بندی بسیار غنی مقام ها در کرمانشاهان هفت و هشت و در خراسان پنج و هشت است گرچه ریتم های متداول دیگر هم کاربرد های مرسوم خود را دارد.موسیقی مقامی ایران خاستگاه موسیقی ردیف – دستگاهی محسوب می شود به طوریکه گوشه های بسیاری را می توان در دستگاه های مختلف به سادگی برشمرد که عیناُ الهام گرفته از نغمه های محلی و مقامی نقاط مختلف ایران است.

فرهنگ ما گلستانی است از نغمه ها و آواهایی که هر گوشه ای از زندگی را پر می کرده است هویت ما ، آئین جشن و سرور و پایکوبی است و قرن ها مردم این دیار محنت روزگار را با نواهای سرخوش و وجدانگیز به طرب ساز نموده اند . در خراسان ذکر و نیایش مردمان نیز با ساز همراه بوده است(اشاره به دو مقام الله اکبر و مقام باران) و در کرمانشاهان تعابیر عرفانی و والای انسانی در پس نغمه های دلکش تنبور نهفته است(مقام رستم خواهی که اشاره به آخرلزمان دارد)

اما در این روزگار که پنجه هنرمند در حجاب خاموش می شود و ساز طرب افزا بر پرده خرد ، بیهوده نیست که نه نوایی دل انگیز شنیده می شود و نه پایکوبان به سماع دست افشانی می کنند.

پی نوشت(۱):مقاله حاضر هدیه دوست عزیزم مجید اسدی(ققنوس) به وبلاگ تنبور است.

پی نوشت(۲):با ارائه این مطلب فصل جدیدی به عنوان موسیقی مقامی به وبلاگ تنبور افزوده می شود که در آن می توانید مقام های باستانی تنبور را با اجرای نوازندگان برجسته این ساز دانلود کنید.

پی نوشت(۳):توضیحات عکس:نگاره سنگی تنبور نواز متعلق به سال ۵ تا ۷ هزار سال قبل (نینوا پایتخت باستانی آشور)